श्रीमद् भागवतम

Description

वैदिक साहित्यात आढळणाऱ्या सर्व आध्यात्मिक शिकवणींच्या संग्रहांपैकी, श्रीमद्भागवत हे सर्वोच्च मानले जाते. वैदिक साहित्याला कधीकधी “कल्पवृक्ष” म्हटले जाते, एक वृक्ष जे एखाद्याला हवे ते देऊ शकते आणि त्या वृक्षाचे श्रीमद्भागवत हे परिपक्व आणि सर्वात मधुर रसाळ फळ असल्याचे म्हटले जाते. श्रीमद्भागवत कधीकधी भगवद्गीता जिथे संपते तिथून सुरू होते असे म्हटले जाते, कारण ते खरी वास्तविकता आणि सर्व जीव व परमात्म्याच्या नाते संबंधात आणखी अधिक खोलवर प्रकाश टाकते.

भागवताच्या अठरा हजार श्लोकांमध्ये योगी, ऋषी आणि पूर्वीच्या काळातील आत्मसाक्षात्कारी राजांमध्ये घडलेला संवाद ज्यामध्ये जीवनाची परिपूर्णता कशी प्राप्त करावी यावर शेकडो संभाषणे आहेत. हे संवाद प्रामुख्याने परम पुरुष भगवान श्रीकृष्ण यांच्या विविध अवतारांवर आणि त्यांच्या भक्तांसोबतच्या लीला यांच्यावर केंद्रित आहेत. हा संपूर्ण ग्रंथ वेदांचे संपादक महर्षि व्यासदेव यांनी वेदांत-सूत्रावर दिलेले भाष्य हे सर्व ईश्वरवादी ज्ञानाचे सार आहे .

भागवत पुराण हे वैदिक परंपरेतील अठरा पुराणांपैकी एक (पूरक ग्रंथ) आहे. ते बारा स्कंधांमध्ये सादर केले आहे – प्रत्येक स्कंध परम सत्याच्या एका विशिष्ट पैलूशी संबंधित आहे, जे सर्व कारणांचे मूळ आणि सर्वोच्च कारण आहे. भागवताचा मुख्य विषय म्हणजे भक्ती-योगाचे विज्ञान आणि परम पुरुषाची भक्ती सेवा हा होय.

कदाचित लेखक स्वतः श्रील प्रभुपाद यांनी त्यांच्या प्रस्तावनेत भागवताचा उत्तम सारांश दिला आहे:

“श्रीमद्भागवत हे केवळ सर्व गोष्टींच्या परम स्रोताची ओळख करून देणारे एक आध्यात्मिक शास्त्र नाही, तर त्याच्याशी असलेले आपले नाते आणि मानवी समाजाच्या परिपूर्णतेसाठी आपले कर्तव्य जाणून घेण्यासाठी देखील एक दिव्य विज्ञान आहे. संस्कृत भाषेतील अत्यंत सामर्थ्यशाली वाचनसामग्री आहे आणि आता ते इंग्रजीत विस्तृतपणे अनुवादित केले आहे जेणेकरून काळजीपूर्वक वाचन केल्याने भगवंताला पूर्णपणे चांगले ओळखता येईल, इतकेच नव्हे तर तो वाचक नास्तिकांच्या हल्ल्यापासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी पुरेसे शिक्षित होईल. याशिवाय, वाचक इतरांना भगवंत हे एक भक्कम तत्व म्हणून स्वीकारण्यास प्रवृत्त करू शकेल.

“श्रीमद्भागवत हे परमसत्येच्या व्याख्येने सुरू होते. तेच लेखक श्रील व्यासदेव यांनी वेदांतसूत्रावर केलेले एक प्रामाणिक भाष्य आहे आणि हळूहळू ते नऊ स्कंधपर्यंत विकसित होऊन भगवान प्राप्तीच्या सर्वोच्च अवस्थेपर्यंत पोहोचते. दिव्य ज्ञानाच्या या महान ग्रंथाचा अभ्यास करण्यासाठी आवश्यक असलेली एकमेव पात्रता म्हणजे चरण-दर-चरण सावधगिरीने पुढे जाणे आणि सामान्य ग्रंथाप्रमाणे अव्यवस्थितपणे पुढे न जाणे. ते एकामागून एक अध्याय वाचले पाहिजे. वाचनाचा विषय मूळ संस्कृत मजकुर, त्याचे इंग्रजी लिप्यंतरण, समानार्थी शब्द, भाषांतर आणि हेतू यांच्याशी अशा प्रकारे मांडला गेला आहे की पहिले नऊ स्कंध पूर्ण केल्यानंतर माणूस निश्चितच आत्मसाक्षात्कारी आत्मा बनेल.

“दहावा स्कंध पहिल्या नऊ स्कंधापेक्षा वेगळा आहे कारण तो थेट भगवान श्रीकृष्णांच्या दिव्य लीलेशी संबंधित आहे. पहिल्या नऊ स्कंधामधून न जाता दहाव्या स्कंधचे परिणाम पकडता येणार नाहीत. हे पुस्तक बारा स्कंधमध्ये पूर्ण आहे, प्रत्येक भाग स्वतंत्र आहे, परंतु ते एकामागून एक लहान स्कंधमध्ये वाचणे सर्वांसाठी योग्य आहे.”